Şəkərli diabet (diabet) dünyada milyonlarla insanın həyat tərzinə təsir edən xroniki bir metabolik pozuntudur.
Bu xəstəliklə mübarizə aparan xəstələrin ən böyük qorxularından biri fəsadlar, xüsusilə də görmə qabiliyyətinin itirilməsidir.
Müalicə prosesində istifadə olunan tabletlər və ya insulin terapiyası haqqında cəmiyyətdə müxtəlif miflər mövcuddur. Bir çox xəstə “dərman içməyə başladım, gözlərim zəiflədi” və ya “şəkər dərmanları gözə zərər verirmi?” kimi suallarla həkimlərə müraciət edir.
Diabet və gözlər: Əsas təhlükə nədir?
Şəkər dərmanlarının təsirini müzakirə etməzdən əvvəl, gözlərdə yaranan problemin əsl səbəbini anlamaq vacibdir.
Gözlərdə yaranan zədələnmələrin 99%-i dərmanların yan təsiri deyil, yüksək qan şəkərinin (hiperglikemiya) birbaşa nəticəsidir.
Qanda şəkər uzun müddət yüksək qaldıqda, gözün arxa hissəsindəki torlu qişanı (retina) qidalandıran kiçik qan damarları zədələnir.
Bu vəziyyət tibbdə Diabetik Retinopatiya adlanır. Damarlar sızmağa başlayır, şişkinlik yaranır və ya yeni, keyfiyyətsiz damarlar inkişaf edərək görməni tamamilə korlaya bilir.
Şəkər dərmanları gözü kor edir? Mif və həqiqət
Xəstələr arasında geniş yayılmış bir yanlış fikir var: “Mən dərman (və ya insulin) qəbul etməyə başladım və gözlərim dumanlı görməyə başladı. Deməli, dərman gözümə zərər verdi.”
Həqiqət isə belədir: Müalicəyə yeni başladıqda qan şəkəri sürətlə aşağı düşür. Gözün daxili mayesi və bülluru bu dəyişikliyə dərhal uyğunlaşa bilmir.
Nəticədə gözün fokuslanma qabiliyyəti müvəqqəti olaraq pozulur və keçici dumanlı görmə yaranır. Bu, dərmanın gözü zədələməsi deyil, bədənin normal şəkər səviyyəsinə qayıtma prosesidir. Adətən bir neçə həftə ərzində görmə yenidən stabilləşir.
Hansı şəkər dərmanları gözə təsir edə bilər?
Bəzi spesifik şəkər dərmanları qrupu var ki, onların istifadəsi zamanı nadir hallarda gözlərdə bəzi dəyişikliklər müşahidə oluna bilər.
Məsələn:
Tiazolidinedionlar (Pioglitazon və s.): Bu qrup dərmanlar bəzi xəstələrdə bədəndə maye tutulmasına (ödemə) səbəb ola bilər. Nadir hallarda bu maye yığılması gözün mərkəzi hissəsində (makula) şişkinliyə yol aça bilər. Lakin bu, həkim nəzarəti altında idarə olunan bir vəziyyətdir.
Sürətli Şəkər Salan Preparatlar: Əgər xəstənin şəkəri illərlə çox yüksək (məsələn, 300-400 mg/dl) qalıbsa və müalicə ilə birdən-birə normala salınırsa, bu zaman torlu qişadakı mövcud zədələr qısa müddətli kəskinləşə bilər. Bu fenomenə “müalicənin səbəb olduğu retinopatiya” deyilir, lakin bu, müalicənin dayandırılması üçün səbəb deyil, əksinə nəzarətin gücləndirilməsi üçün siqnaldır.
Diabetik retinopatiya: Gizli düşmən
Şəkər dərmanları gözə zərər verirmi? sualını verən hər bir şəxs bilməlidir ki, əsl zərər verən şey “dərman” deyil, “gecikmiş müalicə”dir.
Diabetik retinopatiya çox vaxt erkən mərhələlərdə heç bir ağrı və ya görmə pozuntusu törətmir. Xəstə görmənin zəiflədiyini hiss etdikdə artıq torlu qişada ciddi qanaxmalar başlamış olur.
Retinopatiyanın mərhələləri:
Qeyri-proliferativ mərhələ: Damarlarda xırda genişlənmələr (mikroanevrizmalar) yaranır.
Makula ödemi: Gözün mərkəzi görmə nöqtəsində maye toplanır. Oxuma və üzləri tanıma çətinləşir.
Proliferativ mərhələ: Gözdə oksigen çatışmazlığı səbəbindən yeni, kövrək damarlar yaranır. Bu damarlar hər an partlayıb göz daxilinə qan sızdıra bilər.
Gözlərinizi qorumaq üçün 5 qızıl qayda
Əgər sizdə şəkərli diabet varsa, görmənizi itirməmək üçün şəkər dərmanlarından qorxmaq deyil, aşağıdakı addımları atmaq lazımdır:
HbA1c Səviyyəsini Nəzarətdə Saxlayın: Son 3 aylıq şəkər ortalamanız (HbA1c) 7%-in altında olmalıdır. Bu, göz damarlarının zədələnmə riskini 70% azaldır.
Arteryal Təzyiqi Tənzimləyin: Yüksək təzyiq göz damarlarını şəkərdən daha sürətlə partlada bilər.
Xolesterin Səviyyəsi: Qan yağlarının yüksək olması gözün mərkəzində yağ çöküntülərinə və görmə itkisinə səbəb olur.
İldə bir dəfə “Göz Dibi” Müayinəsi: Şikayətiniz olmasa belə, ildə bir dəfə bəbəklər genişləndirilərək torlu qişa yoxlanılmalıdır.
Siqaretdən İmtina: Siqaret göz damarlarında mikrosirkulyasiyanı pozaraq korluq prosesini sürətləndirir.
Tez-tez verilən suallar
1. Şəkər dərmanları gözə zərər verirmi və ya korluğa səbəb olurmu?
Xeyr, şəkər dərmanları birbaşa korluğa səbəb olmur. Əksinə, bu dərmanlar qan şəkərini tənzimləyərək göz damarlarının zədələnməsinin qarşısını alır. Korluğun əsas səbəbi dərman deyil, nəzarətsiz qalan yüksək şəkərdir.
2. İnsulin iynəsi vurdurmaq gözləri zəiflədirmi?
Bu, ən böyük yanlışlardan biridir. İnsulin bədənin ehtiyacı olan təbii hormondur. Xəstələr çox vaxt gözləri artıq zədələndiyi son mərhələdə insulinə keçirlər və görmə itkisini insulinlə əlaqələndirirlər. Əslində insulin görməni qorumaq üçün ən güclü vasitədir.
3. Diabet xəstələrində dumanlı görmə nə vaxt keçər?
Əgər dumanlı görmə şəkər dərmanlarına və ya insulinə yeni başladıqda yaranıbsa, bu, şəkərin düşməsinə adaptasiya prosesidir. Adətən 2-4 həftə ərzində gözlər yeni şəkər səviyyəsinə öyrəşir və dumanlanma keçib gedir.
4. Gözlərimdə problem varsa, şəkər dərmanını dayandırmalıyam?
Qətiyyən olmaz! Şəkər dərmanını dayandırmaq qan şəkərinin kəskin yüksəlməsinə və gözlərinizin sürətlə kor olmasına şərait yaradır. Əgər görmənizdə dəyişiklik hiss edirsinizsə, dərmanı deyil, dərhal oftalmoloqa (göz həkiminə) müraciət etməlisiniz.
Məqalədə verilən məlumatlar yalnız maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Müalicə və diaqnoz üçün mütləq həkimə müraciət edin.
