Göz sağlamlığı, həyat keyfiyyətimizi müəyyən edən ən vacib faktorlardan biridir. Xalq arasında daha çox gözdə mirvari suyu kimi tanınan, tibbi dildə isə katarakta adlandırılan vəziyyət, dünyada görmə itkisinin ən yaygın, lakin müalicə oluna bilən səbəblərindən biridir.
Bəs əslində gözdə mirvari suyu nədir? Bu vəziyyət gözün daxilindəki təbii büllurun şəffaflığını itirərək bulanıqlaşmasıdır.
Bu məqalədə biz kataraktanın nə olduğunu, niyə yarandığını və müasir tibbin bu problemi necə həll etdiyini ətraflı izah edəcəyik.
Mirvari suyunun (Kataraktanın) yaranma səbəbləri
Gözümüzün daxilindəki büllur əsasən su və zülallardan (proteinlərdən) ibarətdir. Yaş artdıqca bu zülalların quruluşu dəyişməyə başlayır və onlar bir-birinə yapışaraq büllurun üzərində kiçik ləkələr və ya bulanıqlıqlar yaradır. Bu proses “gözdə mirvari suyu”nun başlanğıcıdır.
Bunun əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
Yaşlanma: Ən geniş yayılmış səbəbdir. 60 yaşdan yuxarı insanların böyük əksəriyyətində kataraktanın ilkin əlamətləri müşahidə olunur.
Genetik Faktlar: Ailədə erkən yaşda katarakta keçirmiş şəxslərin olması riski artırır.
Diabet (Şəkərli Diabet): Qanda şəkərin yüksək olması göz büllurunun strukturuna birbaşa mənfi təsir göstərir.
Travmalar: Gözə dəyən zərbələr büllurun dərhal və ya illər sonra bulanıqlaşmasına səbəb ola bilər.
Uzunmüddətli Dərman İstifadəsi: Xüsusilə steroid tərkibli damcılar və ya həblər katarakta riskini artırır.
Günəş Şüaları (UV): Gözləri ultrabənövşəyi şüalardan qorumamaq büllurun qocalmasını sürətləndirir.
Gözdə mirvari suyunun əlamətləri
Gözdə mirvari suyu birdən-birə yaranmır. O, yavaş-yavaş inkişaf edən bir prosesdir.
Əgər aşağıdakı halları hiss edirsinizsə, mütləq oftalmoloqa müraciət etməlisiniz:
Bulanıq Görmə: Ən tipik əlamətdir. Sanki qarşınızda daimi bir duman var.
İşığa Həssaslıq: Gecə maşın sürərkən qarşıdan gələn faralar və ya parlaq günəş işığı gözlərinizi çox qamaşdırır.
Rənglərin Solğunlaşması: Rənglər əvvəlki kimi canlı görünmür, hər şey daha sarımtıl və ya darıxdırıcı görünür.
Gecə Görməsinin Zəifləməsi: Az işıqlı mühitlərdə detal seçmək çətinləşir.
Eynək Nömrələrinin Tez-tez Dəyişməsi: Əgər eynəyiniz artıq kömək etmirsə və ya nömrələr sürətlə dəyişirsə, bu, mirvari suyunun xəbərçisi ola bilər.
Maraqlı Fakt: Bəzi xəstələrdə mirvari suyu inkişaf edərkən yaxından görmə qəfildən yaxşılaşa bilər. Buna “ikinci bahar görməsi” deyilir, lakin bu müvəqqəti bir haldır və kataraktanın irəlilədiyini göstərir.
Mirvari suyu necə müalicə olunur?
Bir çox xəstə sual verir: “Dərman və ya damcı ilə mirvari suyunu təmizləmək olarmı?” Təəssüf ki, xeyr. Tibbi araşdırmalar göstərir ki, artıq bulanıqlaşmış bir bülluru damcı ilə şəffaflaşdırmaq mümkün deyil. Yeganə effektiv müalicə üsulu mirvari suyu əməliyyatıdır.
Müasir FAKO metodu
Bir çox xəstə sual verir: “Dərman və ya damcı ilə mirvari suyunu təmizləmək olarmı?” Təəssüf ki, xeyr. Tibbi araşdırmalar göstərir ki, artıq bulanıqlaşmış bir bülluru damcı ilə şəffaflaşdırmaq mümkün deyil. Yeganə effektiv müalicə üsulu mirvari suyu əməliyyatıdır.
Bu gün ən çox istifadə edilən üsul FAKO (Fakoemulsifikasiya) metodudur. Bu əməliyyatın üstünlükləri:
Tikişsizdir: Çox kiçik bir kəsiklə (təxminən 2-2.8 mm) icra olunur.
Ağrısızdır: Əməliyyat adətən yerli keyitmə (damcı ilə) altında aparılır.
Qısamüddətlidir: Cəmi 10-15 dəqiqə çəkir.
Tez Bərpa: Xəstə elə həmin gün evə gedə bilir və bir neçə günə normal həyata qayıdır.
Əməliyyat zamanı bulanıqlaşmış büllur ultrasəs dalğaları ilə parçalanaraq çıxarılır və yerinə süni, ömürlük İntraokulyar Linzalar (İOL) yerləşdirilir.
Gözdaxili linzaların növləri
Katarakta əməliyyatı zamanı seçilən linza növü xəstənin gələcək görmə keyfiyyətini təyin edir:
Monofokal Linzalar: Yalnız uzağı və ya yalnız yaxını görmək üçün nəzərdə tutulub. Digər məsafə üçün eynək tələb olunur.
Multifokal/Trifokal Linzalar: Xalq arasında “ağıllı linzalar” kimi tanınır. Həm uzağı, həm yaxını, həm də orta məsafəni (kompüter məsafəsi) eynəksiz görməyə imkan verir.
Torik Linzalar: Astiqmatizm problemi olan xəstələr üçün xüsusi olaraq hazırlanır.
Gözdə mirvari suyu haqqında tez-tez verilən suallar
1. Mirvari suyu əməliyyatı nə vaxt olunmalıdır?
Əvvəllər kataraktanın “yetişməsini” gözləmək lazım idi. Lakin müasir texnologiya ilə buna ehtiyac yoxdur. Əgər görmə zəifliyi sizin gündəlik həyatınıza (oxumaq, maşın sürmək, televizora baxmaq) mane olursa, əməliyyat vaxtı gəlmişdir.
2. Gözdə mirvari suyu təhlükəlidirmi?
Müalicə olunmazsa, mirvari suyu tam korluğa səbəb ola bilər. Həmçinin, çox gecikdirilmiş katarakta göz daxili təzyiqin (qlaukoma) artmasına və dözülməz ağrılara yol aça bilər.
3. Əməliyyatdan sonra mirvari suyu yenidən yarana bilərmi?
Xeyr, mirvari suyu (katarakta) əməliyyat olunan gözdə bir daha yaranmır. Lakin bəzən linzanın yerləşdiyi kapsul zamanla bulanıqlaşa bilər. Bu, “ikincili katarakta” adlanır və cəmi 2 dəqiqəlik ağrısız bir lazer (YAG lazer) proseduru ilə aradan qaldırılır.
4. Şəkər xəstələri mirvari suyu əməliyyatı ola bilərmi?
Bəli, ola bilər. Hətta şəkər xəstələri üçün bu əməliyyat vacibdir, çünki mirvari suyu həkimin göz dibini (torlu qişanı) müayinə etməsinə mane olur. Şəkərin nəzarət altında olması əməliyyatın uğur şansını artırır.
5. Hər iki göz eyni gündə əməliyyat olunurmu?
Adətən xeyr. Göz həkimi infeksiya riskini minimuma endirmək və xəstənin adaptasiyasını asanlaşdırmaq üçün iki göz arasında ən azı bir neçə gün (bəzən bir həftə) fasilə qoymağı tövsiyə edirlər.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
