Bahar aylarında gözləriniz qaşınır, sulanır və qızarırmı? Yaxud ev tozu və ya heyvan tükü ilə təmasdan sonra gözləriniz şişib yanır? Bu hallar sadəcə yorğunluq deyil — çox güman ki, gözlərdə allergiya, yəni allergik konyunktivit ilə üzləşirsiniz.
Gözümüzdə sulanma, qaşıntı və qızartı varsa, bunlar göz allergiyasının əlaməti ola bilər. Bütün bədənin allergiyası kimi gözün də allergiyası var.
Gözlərdə allergiyanın əsas səbəbləri
Göz allergiyanı yaradan maddələrə allergen deyilir. Bu allergenlər gözün selikli qişasına toxunduqda immun sistem həyəcan siqnalı verir. Ən çox rast gəlinən allergenlər bunlardır:
Havada olan allergenlər: Çiçək tozu (pollenium) bahar və yay aylarında ən geniş yayılmış allergendir. Ağac, ot və alaq otlarının çiçək tozu küləklə çox uzaq məsafələrə yayılır və gözlərə asanlıqla daxil ola bilir. Ev tozu gənələri isə il boyu aktiv olan allergenlər arasındadır — xüsusilə yastıq, döşək və xalçalarda çoxalırlar.
Heyvanlarla bağlı allergenlər: Pişik və it kimi ev heyvanlarının dərisi, tükü və tüpürcəyindən ayrılan zülallar göz allergiyanın çox yayılmış səbəblərindən biridir. Heyvanın özü ilə deyil, onun bədənindən ayrılan mikroskopik hissəciklərlə təmasdən belə reaksiya başlaya bilir.
Həşərat zəhəri və çirkləndirici maddələr: Siqaret tüstüsü, avtomobil qazları, fabrik tüstüsü allergik reaksiyanı birbaşa tetikləməsə də, gözün selikli qişasını zəiflədib allergenlərin daha asan nüfuz etməsinə şərait yaradır.
Kosmetik məhsullar və dərmanlar: Göz makyajı, kirpik yapışdırıcıları, bəzi göz damcıları — xüsusilə koruyucu maddə (benzalkonyum xlorid) içərən preparatlar — allergik konyunktivitə səbəb ola bilər.
Kontakt linzalar: Linza taxma müddəti uzandıqca, kontakt linza üzərində allergen hissəciklər toplanır. Bu həm allergiyanı, həm də infeksiyanı tetikləyə bilər.
Gözlərdə allergiyanın əlamətləri
Göz allergiyanın əlamətləri adətən hər iki gözü eyni vaxtda tutur. Bu, onu infeksion konvunktivitdən (göz iltihabından) ayıran mühüm xüsusiyyətdir.
Əsas simptomlar bunlardır:
- Şiddətli qaşınma — ən xarakterik əlamət; gözü ovuşdurmaq istəyi daim yaranır
- Sulanma — şəffaf, sulu axıntı
- Qızarma — gözün ağının çəhrayı və ya qırmızı görünməsi
- Şişkinlik — göz qapaqlarında və ya ağ hissədə şişkinlik
- Yanma hissi — xüsusilə küləkli havada kənarda olduqda
- İşığa həssaslıq — parlaq işıqda narahatlıq
- Görmənin tutulması — axıntıdan yaranan keçici bulanıqlıq
Diqqət edin: əgər axıntı sarı-yaşıl rəngdədirsə, bu artıq allergiya deyil, bakterial infeksiya əlaməti ola bilər və mütləq həkimə müraciət tələb edir.
Göz allergiyasının müəyyən edilməsi
Sadaladığım əlamətlər əslində başqa xəstəliyin əlamətləri də ola bilər. Yəni ortaq əlamətlər vardır ki, sulanma, qaşıntı, batma kimi əlamətlər ola bilir amma altından başqa bir xəstəlik çıxır.
Bunu ayırd eləmək əslində çox asan deyil. Bunu çoxu zaman mikroskopla baxmağımız lazımdır. Xüsusi mikroskopumuz var, biz onunla incələyirik və göz quruluğudur və ya deyil xüsusi testlər var onları icra etdikdən sonra allergiyadır mı onun diaqnozu qoyub, ona uyğun olaraq müalicəsini yazırıq.
Göz allergiyasının müalicəsi
Gözlərdə allergiyanın müalicəsi üç əsas istiqamətdə aparılır: allergen təmasının azaldılması, simptomların dərmanla idarə edilməsi və uzunmüddətli immun terapiyası.
1. Allergen Təmasını Azaltmaq
Ən effektiv yanaşma allergenin özündən qaçınmaqdır. Bunun üçün:
Heyvan allergiyanız varsa, heyvanı yataq otağına buraxmayın
Yüksək çiçək tozu günlərində xaricdə vaxt keçirməyi məhdudlaşdırın
Evdə pəncərələri bağlı saxlayın, havanı kondisioner ilə filtrləyin
Kənarda olduqdan sonra üzünüzü və gözlərinizi yuyun
Yataq dəstlərini həftədə bir isti suda yuyun (ev tozu gənəsinə qarşı)
2. Dərman müalicəsi
Antihistaminli göz damcıları — ən tez təsir göstərən vasitədir. Loratadin, setirizin kimi aktiv maddələr içərən damcılar histaminin göz reseptorlarına bağlanmasını bloklayır. Adətən günə 1–2 dəfə damızdırılır.
Mast hüceyrə stabilizatorları — allerjenin tetiklədiyi ilkin reaksiyanı dayandıran bu damcılar mövsüm başlamazdan 1–2 həftə əvvəldən istifadəyə başlanmalıdır. Krom qliserat içərən preparatlar bu qrupa aiddir.
Kombinə preparatlar — həm antihistaminik, həm mast hüceyrə stabilizatoru kimi işləyən yeni nəsil damcılardır. Oftalmolоqların çox tövsiyə etdiyi bir seçimdir.
Ağız yolu ilə antihistaminiklər — göz damcılarına əlavə olaraq, xüsusilə həm burun, həm göz simptomları birlikdə olanda istifadə edilir.
Kortikosteroid damcıları — şiddətli hallarda qısa müddətli istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Uzun müddət istifadəsi göz daxilindəki təzyiqin artmasına yol aça biləcəyindən mütləq həkim nəzarətini tələb edir.
Süni göz yaşı damcıları — allergenləri mexaniki olaraq gözün səthinə yuyub göz qapağı altından uzaqlaşdırır, eyni zamanda yanma hissini azaldır.
3. İmmunroterapiya (Allergen Dezhəssaslaşdırma)
Uzunmüddətli həll kimi immunoterapiya müalicəsi mövcuddur. Bu metodda immun sistem yavaş-yavaş allergenə “alışdırılır”. Dəri altına müntəzəm inyeksiyalar şəklində və ya dil altına damcı/tablet formasında aparılan bu müalicə 3–5 il davam edir, lakin uzunmüddətli remissiya, hətta tam sağalma şansı verir.
Gözünüzdə allergiya varsa, bunları etməyi TÖVSİYƏ edirəm
- Öncəliklə günəş eynəyi taxın.
- Günəşə çıxdığınız zaman kepkalardan istifadə edin.
- Kondisionerli mühitlərdən çalışın uzaq durasınız. Amma əgər kondisionerli mühitdəsinizsə, çalışın gözünüzə üfürməsin.
- Evinizdəki kondisionerlərin filterlərini hər 6 aydan bir, uzağı bir ildən bir təmizləməyiniz tövsiyə olunur.
- Sərin su ilə kompres ən yaxşı vasitədir.
- Ən uzağı xüsusi damcılar istifadə eləyib allergiyanızı azalda bilərsiniz
Göz allergiyasına qarşı damcılar
Göz allergiyası üçün bir neçə qrup damcı var kəskin allergiyanı götürən damcılar bir də xroniki allergiyanı götürən damcılar. Biz bəzən bunu kombinə şəklində insanlara tövsiyyə edirik bəzən isə deyirik ki sadəcə xroniki prosesi götürmək üçün bu damcılardan istifadə edin.
Xroniki prosesləri götürmək üçün istifadə olunan damcıların xüsusiyyətləri ondan ibarətdir ki uzun müddət 3 həftə, 1 ay, ay yarıma qədər bəzən biraz daha uzun istifadə olunmalıdır ki effektin tam görəsiz.
Bir önəmli xüsusiyyəti var biz bunu çox istifadə elədiyimiz zaman tərs effekt verir. Məsələn 3-4 ay ardıcıl istifadə elədiyimiz zaman bu səfər həmin damcılar allergiyanın artmasına belə səbəb ola bilər.
Digər səbəb isə kəskin allergiyanı aradan götürmək üçün olan damcılar. Bunların içində çoxu zaman deksimitazon və ya florometalon steroid qrupu dediyimiz dərmanlardır. Bunlar bəli çox aktiv çox ciddi şəkildə qızartısı, sulanması, narahatçılığı, şişməsi olan insanlarda biz bunları istifadə eləyib çox yaxşı nəticə alırıq. Yalnız bəzən insanlar görür ki bu damcılardan çox tez bir zamanda müsbət nəticə alır, həmin damcının aludəçisi olur.
Ömrünün geri qalan hissəsində başlayır o damcıları kontrolsuz şəkildə istifadə etməyə və həmin damcılar mirvari suyu və ya katarakt əmələ gəlməsini sürətləndirə bilir və ya qara su əmələ gəlməsinə gətirib çıxarda bilir və çoxu zaman özəlliklə qara su əmələ gəlmişsə görmə sinirinin zədələnməsi geri qayıtmadığı üçün ömürlük görmə azalması ilə qarşı qarşıya qala bilərlər həmin insanlar. Ona görə həkim nəzarəti olmadan allergiya damcıları istifadə etmək doğru davranış sayılmır.
Göz allergiyasını kim təyin edir?
Belə bir sual olur ki göz allergiyasını oftalmoloq yəni göz həkimi təyin etməlidir yəni diaqnozunu qoymalıdır yoxsa allerqoloq?
Əslində burada müştərək bir diaqnoz qoyulur yəni öncəliklə göz allergiyasını oftalmoloq təyin edir yəni xüsusi mikroskopla baxır xüsusi hüceyrələrin vəziyyətinə və allergiya diaqnozunu o şəkildə qoyulmuş olur.
Amma ətraflı bir səbəb araşdırılması lazımdırsa bu səfər biz allerqoloqa yönləndiririk. Allerqoloq allergiya səbəbi nədirsa ona uyğun olaraq həmin allergenlərdən qorunmaq üçün bir yol xəritəsi göstərir amma müalicə olaraq göz həkiminin müalicəsinin mütləq şəkildə aparılması lazımdır.
Tez-tez verilən suallar
Gözlərdə allergiyanın əlamətləri nədir və necə başa düşmək olar ki, bu allergiya deyil, infeksiyadır?
Allergik konvunktivitdə axıntı adətən şəffaf və sudur, hər iki göz eyni vaxtda tutur, qaşınma çox güclüdür. Bakterial infeksiyada isə axıntı sarı-yaşıl rəngdə olur, adətən bir gözdən başlayır, səhər gözlər “yapışıq” vəziyyətdə olur. Viral infeksiyada isə çox vaxt boğaz ağrısı, soyuqdəymə əlamətləri müşayiət edir. Əmin olmaq üçün həmişə həkimə müraciət edin.
Gözlərdə allergiya müalicəsiz özü keçərmi?
Mövsümi allergiyada allergen bitdikdə (məsələn, çiçəklənmə mövsümü qurtardıqdan sonra) simptomlar özü azala bilər. Lakin müalicəsiz qalmaq bu müddətdə yaşam keyfiyyətini ciddi aşağı salır, bəzi hallarda isə allergik astıma kimi ağır vəziyyətlərə zəmin yarada bilər. Üstəlik, ilboyu allergiyada simptomlar heç vaxt özü-özünə keçmir. Düzgün müalicə ilə simptomlar həm daha tez, həm daha tam nəzarət altına alınır.
Hamilə qadınlarda gözlərdə allergiyaya nə içmək olar?
Hamiləlik dövründə dərman seçimi xüsusilə diqqətli aparılmalıdır. Ümumi tövsiyə olaraq süni göz yaşı və soyuq kompres kimi qeyri-dərman yanaşmalar ilk seçimdir. Dərman tələb olunarsa, həkim nəzarəti altında bəzi antihistaminli göz damcıları (lopatadin) görece təhlükəsiz sayılır; lakin ağız yolu ilə alınan antihistaminiklər hamiləlikdə daha ehtiyatlı tətbiq olunmalıdır. Heç vaxt öz-özünüzə dərman qəbul etməyin.
Bu məqalə yalnız məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Müalicə və qiymət detalları üçün mütləq həkiminizlə fərdi şəkildə məsləhətləşin.
