Uşaqların dünyanı necə gördüyü onların həm təhsildəki uğurlarına, həm də fiziki inkişafına birbaşa təsir edir. Tez-tez rast gəlinən görmə problemlərindən biri olan uşaqlarda astiqmatizm, vaxtında aşkar edilmədikdə uşağın öyrənmə prosesini çətinləşdirə və göz tənbəlliyi (ambliopiya) kimi daha ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Bir çox valideyn bu diaqnozu eşitdikdə narahat olur, lakin müasir oftalmologiya bu problemin öhdəsindən uğurla gəlməyə imkan verir.
Astiqmatizm nədir?
Normal göz quruluşunda gözün ön hissəsi (buynuz qişa) futbol topu kimi simmetrik və yuvarlaq olur. Bu, işıq şüalarının gözə daxil olarkən düzgün şəkildə qırılmasını və torlu qişada tək bir nöqtəyə düşməsini təmin edir.
Uşaqlarda astiqmatizm zamanı isə buynuz qişa və ya bəzən göz bülluru daha çox reqbi topu kimi oval formada olur. Bu qeyri-müntəzəm forma işığın müxtəlif istiqamətlərdə fərqli şəkildə qırılmasına səbəb olur.
Nəticədə, görüntü torlu qişada bir nöqtəyə fokuslanmaq əvəzinə dağılır, bu da həm yaxındakı, həm də uzaqdakı obyektlərin bulanıq və ya təhrif olunmuş görünməsinə gətirib çıxarır.
Uşaqlarda astiqmatizmin səbəbləri
Uşaqlarda bu vəziyyətin yaranmasının bir neçə əsas səbəbi ola bilər:
Genetik Faktorlar: Əgər valideynlərdən birində və ya hər ikisində astiqmatizm varsa, uşaqda da bu problemin olması ehtimalı yüksəkdir.
Anadangəlmə Quruluş: Bir çox uşaq astiqmatizmlə doğulur. Bu, gözün inkişaf prosesindəki anatomik xüsusiyyətlərlə bağlıdır.
Göz Yaralanmaları: Gözə dəyən zərbələr və ya keçirilmiş cərrahi əməliyyatlar buynuz qişanın formasını dəyişərək astiqmatizm yarada bilər.
Keratokonus: Nadir hallarda olsa da, buynuz qişanın nazilməsi və qabarması ilə müşayiət olunan bu xəstəlik ciddi astiqmatizmə səbəb olur.
Əsas Əlamətlər: Uşağınızın görmə problemi olduğunu necə anlamalı?
Uşaqlar, xüsusilə də azyaşlılar, dünyanı hər zaman bulanıq gördükləri üçün bunun normal olmadığını dərk etməyə bilərlər.
Bu səbəbdən valideynlər aşağıdakı əlamətlərə qarşı diqqətli olmalıdırlar:
Gözləri Qıyaraq Baxmaq: Uşaq görüntünü netləşdirmək üçün tez-tez gözlərini qıyırsa.
Baş Ağrıları və Göz Yorğunluğu: Xüsusilə dərs oxuduqdan və ya televizora baxdıqdan sonra yaranan şikayətlər.
Başı Yan Tutaraq Baxmaq: Obyektləri daha aydın görmək üçün başın vəziyyətini dəyişmək.
Kitabı Çox Yaxından Oxumaq: Və ya planşet/telefon ekranına həddindən artıq yaxınlaşmaq.
Diqqət Dağınıqlığı: Məktəbdə lövhədəki yazıları oxumaqda çətinlik çəkmə və dərslərdən tez yorulma.
Diaqnostika: Müayinə necə aparılır?
Uşaqlarda astiqmatizm diaqnozu yalnız peşəkar oftalmoloq tərəfindən qoyula bilər.
Müayinə prosesi adətən aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
Avtorefraktometriya: Cihaz vasitəsilə gözün qırma qüvvəsinin ilkin ölçülməsi.
Retinoskopiya: Xüsusilə körpələrdə və kiçik yaşlı uşaqlarda gözün fokuslanma gücünü yoxlamaq üçün istifadə olunur.
Göz Dibinin Müayinəsi: Göz bəbəyi böyüdülərək (damla vasitəsilə) aparılan müayinə, astiqmatizmin dərəcəsini ən dəqiq müəyyən etmək üçün vacibdir.
Uşaqlarda astiqmatizm müalicəsi
Astiqmatizm bir xəstəlik deyil, gözün quruluş xüsusiyyətidir. Buna görə də “müalicə” dedikdə, əsasən görmənin korreksiya edilməsi nəzərdə tutulur.
1. Eynəklər
Ən geniş yayılmış və təhlükəsiz üsuldur. Astiqmatizm üçün xüsusi silindrik linzalı eynəklər təyin edilir. Bu linzalar işığı lazımi bucaq altında qıraraq torlu qişaya düzgün fokuslanmasını təmin edir.
2. Kontakt Linzalar
Yeniyetməlik dövrünə çatmış və gigiyena qaydalarına riayət edə bilən uşaqlar üçün torik kontakt linzalar yaxşı alternativdir. Onlar daha geniş görmə sahəsi təmin edir və idmanla məşğul olan uşaqlar üçün rahatdır.
3. Cərrahi müdaxilə (Lazer)
Lazer korreksiyası adətən 18-21 yaşdan tez tövsiyə edilmir, çünki uşaqlarda gözün inkişafı davam edir və dərəcələr dəyişə bilər.
Uşaqlarda astiqmatizm müalicə olunmazsa nə baş verər?
Əgər uşaqlarda astiqmatizm vaxtında korreksiya olunmazsa, bu, ambliopiyaya (göz tənbəlliyi) səbəb ola bilər. Beyin bulanıq görüntünü qəbul etməməyə başlayır və həmin gözün görmə funksiyasını “söndürür”. 7-9 yaşından sonra göz tənbəlliyini müalicə etmək olduqca çətindir, bu səbəbdən erkən diaqnoz həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Valideynlər üçün tövsiyələr
Müntəzəm Müayinə: Uşağınızın heç bir şikayəti olmasa belə, 6 aylığında, 3 yaşında və məktəbə başlamazdan əvvəl göz müayinəsindən keçirin.
Eynək İstifadəsinə Təşviq: Əgər uşağa eynək təyin olunubsa, onun özünə bəyəndiyi bir çərçivə seçməsinə icazə verin ki, eynəyi həvəslə taxsın.
İşıqlandırma: Oxu və yazı zamanı otağın işıqlandırmasının kifayət qədər olduğundan əmin olun.
Tez-tez verilən suallar
1. Uşaqlarda astiqmatizm keçib gedə bilərmi?
Xeyr, astiqmatizm gözün fiziki forması ilə bağlıdır və uşaq böyüdükcə adətən keçib getmir. Lakin göz inkişaf etdikcə dərəcələr azala və ya arta bilər. Müntəzəm həkim nəzarəti vacibdir.
2. Astiqmatizm eynəyi davamlı taxılmalıdır?
Bəli, oftalmoloq tərəfindən başqa bir göstəriş verilməyibsə, uşaq eynəyi gün boyu taxmalıdır. Bu, həm gözün yorulmasının qarşısını alır, həm də beynin net görüntünü qəbul etməsini təmin edir.
3. Astiqmatizm korluğa səbəb olurmu?
Xeyr, astiqmatizm korluğa səbəb olmur. Lakin müalicə edilmədikdə görmə kəskinliyinin ciddi şəkildə aşağı düşməsinə və göz tənbəlliyinə yol açır.
4. Uşaq eynək taxmaq istəmirsə nə etməli?
Ona eynəyin bir cəza deyil, dünyanı daha rəngli və aydın görmək üçün bir vasitə olduğunu izah edin. Eynək taxan sevdiyi personajları nümunə göstərin.
5. Planşet və telefon istifadəsi astiqmatizmi artırırmı?
Rəqəmsal ekranlar birbaşa astiqmatizm yaratmasa da, gözün həddindən artıq yorulmasına və mövcud görmə problemlərinin (məsələn, miopiya) irəliləməsinə təkan verə bilər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
